کنترل ولو چیست یا شیر کنترل Control Valve
کنترل ولو ها همانطور که نامشان نیز مشخص است برای کنترل جریان سیال مورد استفاده قرار می گیرند. شیرهای کنترل اتوماتیک بوده و عملگر آن ها در یکی از سه نوع الکتریک، هیدرولیک و یا پنوماتیک تولید می شود. عملگر های پنوماتیکی به وسیله فشار هوا عمل می کنند و خود دارای دو نوع پیستونی و دیافراگمی هستند. لازم است که شیر کنترل حتما به صورت اتوماتیک عمل کند زیرا در صورتی که به طور دستی باز و بسته شود دیگر نام کنترل برای این شیر معنای درستی نخواهد داشت. نحوه کنترل توسط کنترل ولو بدین صورت است که، کنترل ولوها قابلیت پذیرش دستورالعمل را دارند، پس میزان فشار مورد نظر برای خط لوله را برای شیر کنترل تعیین کرده و شیر مدام اختلاف فشار جریان عبوری و فشار تعریف شده را کنترل می کند و متناسب با این اختلاف فشار دریچه کنتر ولو بازتر و یا بسته تر می گردد تا فشار عبوری و تعیین شده یکسان و اختلاف فشار آن ها نیز صفر شود. شیر کنترل دارای دو نوع شیر با حرکت خطی و شیر با حرکت دورانی است که هردو آن ها از لحاظ عملکرد یکسان بوده و تنها از ساختمان بندآور متفاوت هستند به طوری که با مشاهده ظاهری امکان تشخیص آن ها از یکدیگر وجود ندارد.
کنترل ولوها از سه طریق کار کنترل سیال را انجام می‌دهند :

⦁ برقی : کنترل ولو برقی با سیگنال‌های الکتریکی از جنس ولتاژ یا جریان
⦁ پنوماتیک: کنترل ولو پنوماتیک سیگنال‌های پنوماتیکی از جنس هوای فشرده هستند.
⦁ هیدرولیک: با کمک سیگنال‌های هیدرولیکی از جنس مایعات (روغن) انجام می‌شوند.

کنترل ولو چگونه فشار را کاهش می دهد؟
در قسمت پایین دیافراگم، فشار خروجی سوپاپ، دیافراگم را به سمت بالا حرکت می‌دهد تا شیر را ببندد. هنگامی که فشار خروجی به زیر نقطه تنظیم سوپاپ کاهش می‌یابد، فشار فنر بر فشار خروجی غلبه می‌کند و ساقه سوپاپ را به سمت پایین فشار می‌دهد و شیر را باز می‌کند.
تنظیم شیر کنترل
تصویر زیر نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از شیر کنترل برای کنترل سرعت جریان در یک خط استفاده کرد. “کنترل کننده” سیگنال های فشار را دریافت می‌کند، آنها را با افت فشار برای جریان مورد نظر مقایسه می‌کند و اگر جریان واقعی متفاوت باشد، شیر کنترل را برای افزایش یا کاهش جریان تنظیم می‌کند.
می‌توان ترتیبات مشابهی را برای کنترل هر یک از متغیرهای فراوان فرآیند در نظر گرفت. دما، فشار، سطح و دبی رایج‌ترین متغیرهای کنترل شده هستند.

انواع کنترل ولو یا چند نوع شیر کنترلی وجود دارد؟
اجزای داخلی کنترل ولو
در بررسی اجزای کنترل ولوها به دو بخش اساسی عملگر و ولو می‌رسیم :

عملگر
اکچویتور یا عملگر دستگاهی است که موجب بستن یا باز کردن یک ولو می‌شود که در واقع این عمل ایجاد یک حرکت است برای همین به اکچویتورها عملگر یا محرک گفته می‌‌شود.

ولو
شیر یا ولو (valve) تجهیزی است که جریان یک سیال گاز، مایع، جامدات با رفتار شبیه به مایع را تنظیم (regulate)، هدایت (Direct) و یا کنترل (Control) می‌‌کند. ولوها اصولا جزو اتصالات لوله‌ها (pipe) به شمار می‌‌آیند.

شیر کنترل با حرکت خطی
شیر کنترل هایی که بندآور آن ها با حرکت خطی سبب کنترل جریان می شود، دارای ویژگی های خاصی بوده و همچنین برای جریان ها و سیالات با خصوصیات مشخص کاربرد دارند که این ویژگی ها به شرح زیر است:
⦁ دارای مسیر پر پیچ و خم است.
⦁ در دسته شیر های Low Recovery است.
⦁ امکان استفاده در دبی های پایین را دارند.
⦁ دارای طراحی های مختلفی از Trim است.
⦁ برای فشار های بالا مناسب است.
⦁ غالباً به صورت رزوه ای و یا فلنجی ساخته می گردد.
⦁ Bonnet آن قابل جداسازی است.
شیر کنترل با حرکت دورانی
شیرهایی که بندآور آن ها به وسیله حرکت دورانی مسیر جریان را کنترل می کند، از لحاظ ظاهری با شیر های خطی یکسان هستند و تنها نحوه حرکت بند آور آن به هنگام چرخش دستگیره شیر متفاوت است. ویژگی های این نوع شیر کنترل و جریان سیال جاری در آن بدین صورت است:
⦁ دارای مسیر Stream Lined است.
⦁ در دسته شیر های High Recovery قرار می گیرد
⦁ دارای ظرفیت بیشتری نسبت به شیر خطی است.
⦁ سایش و خوردگی در این نوع شیر کمتر است.
⦁ می توانند برای سیالاتی که دارای گل و لای هستند استفاده شوند.
⦁ امکان طراحی بدون فلنج را دارد.
معمولاً Bonnet آن یکپارچه است.